Pilne rekomendacje w sprawie przywrócenia samorządowi terytorialnemu równowagi i samodzielności

Opublikowano: 27.05.2023
27_maja_SENAT_new.png
Podczas obchodów Dnia Samorządu Terytorialnego 27 maja w Senacie RP przedstawiliśmy analizę oraz rozwiązania legislacyjne wypracowane przez środowisko samorządowe. Organizatorami spotkania byli: Senat RP, ZMP, UMP i inne organizacje.

Od 2016 do 2023 roku samorząd terytorialny doświadczył ograniczenia autonomii i zwiększonej ingerencji rządu. Dochody własne JST spadły, a zależność od dotacji wzrosła, co doprowadziło do deficytu finansowego. W edukacji luka finansowa się pogłębiła, a zadłużenie JST wzrosło. Skąd takie wnioski? Podczas obchodów Dnia Samorządu Terytorialnego 27 maja w Senacie RP przedstawiliśmy analizę oraz rozwiązania legislacyjne wypracowane przez środowisko samorządowe. Organizatorami spotkania byli: Senat RP, Związek Miast Polskich i Unia Metropolii Polskich przy współpracy innych organizacji samorządowych.

Głównym celem spotkania w Senacie było - po pierwsze - zaprezentowanie informacji o stanie samorządu terytorialnego w Polsce. Pokazaliśmy, jak zmiany sytuacji prawnej JST w latach 2016–2023, wprowadzane z nieukrywanym zamiarem recentralizacji państwa i osłabienia jego struktur lokalnych i regionalnych, zachodziły zarówno w regulacjach systemowych (finanse, edukacja), jak i doraźnie, w wielu ustawach szczegółowych.

Po drugie – organizacje samorządowe i pozarządowe przedstawiły konieczne kierunkowe zmiany wypracowane przez różne środowiska (w tym stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego). Mają one odwrócić negatywne zmiany oraz zredukować niebezpieczne tendencje ograniczenia samodzielności społeczności lokalnych, zmniejszania ich zasobów finansowych. Trzeba również odwrócić obecne ubezwłasnowolnienie samorządów w organizacji i finansowaniu gospodarki komunalnej oraz lokalnych i regionalnych usług publicznych, a także w polityce rozwoju. Wiele z proponowanych postulatów ma kształt gotowych projektów ustaw.

Diagnozy i recepty na problemy samorządu terytorialnego

Głównym zdiagnozowanym problemem w analizie jest luka finansowa w edukacji, która osiągnęła 37 mld zł, a zadłużenie JST wzrosło do 91 mld zł. Deficyt bilansowy wyniósł prawie - 9 mld zł. Dochody własne JST były ograniczone, a dotacje były przyznawane arbitralnie.

Samorządowcy proponują pilne działania, takie jak:

  • Zwiększenie udziałów JST w podatkach dochodowych, w tym dochodach z podatku PIT zryczałtowanego.
  • Przywrócenie subwencji rozwojowej w 2023 roku, aby wyrównać ubytki w wpływach z PIT.

Natomiast długoterminowe zmiany systemowe mogłyby przedstawiać się następująco:

  • Zwiększenie autonomii finansowej JST poprzez promowanie lokalnej przedsiębiorczości i inwestycji.
  • Ustalenie obiektywnych kryteriów przyznawania dotacji celowych, uwzględniających realne potrzeby JST.

Wzmacnianie roli samorządu terytorialnego według analizy to:

  • Zapewnienie większej autonomii JST w podejmowaniu lokalnych decyzji.
  • Wspieranie współpracy między JST poprzez platformy wymiany doświadczeń i projektów.

Reforma edukacji miałaby natomiast polegać na m.in.:

  • Inwestowaniu w infrastrukturę edukacyjną i nowoczesne technologie.
  • Poprawie wynagrodzeń nauczycieli dla zapewnienia wysokiej jakości edukacji.

Pstryczek dla rządu

Podczas wydarzeń ZMP i UMP zaprezentowały również dwa kolejne nowe odcinki „Pstryczek od rządu, czyli nasz drogi prąd” oraz „Pstryczek od rządu i po kasie” wspólnej kampanii informacyjnej na temat problemów miast i ich mieszkańców. Więcej: https://www.miasta.pl/aktualnosci/ruszaja-kolejne-spoty-kampanii-informacyjnej-zmp-i-ump

W załączeniu: Diagnozy i recepty na główne problemy SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO 2023 wraz z załącznikami

Załączniki:
Diagnozy i recepty na główne problemy samorządu terytorialnego 2023
1. Zniesienie limitu kadencji wójta - projekt
2. Skład RN WFOŚiGW art. 400f POŚ
3. Budżety obywatelskie - projekt
4. Finanse JST 2023 - postulaty ZMP, 18.05.2023
4. Projekt i uzasadnienia ustawy o zmianie ustawy o dochodach JST - 15.05.2023
5. Druk nr 787 - projekt ustawy o wysokości części oświatowej subwencji ogólnej dla JST na rok 2022
6. Projekt PIT komunalny ZMP
7. Projekt obywatelski - subwencja ekologiczna
7. Projekt obywatelski - subwencja ekologiczna - uzasadnienie
8. Zasada rekompensowania ubytków dochodów własnych JST powodowanych przez zmiany ustawowe
9. Finansowanie oświaty (UMP)
10. Ekspertyza - podatek od nieruchomości
11. Projekt ustawy nowelizującej udjst - subwencja rozwojowa - zwrot VAT
12. Wstępne wyniki badania obciążenia nauką uczniów
13. Projekt zmian w ustawach dot. gospodarce komunalnej
13a. Energetyka - propozycje legislacyjne UMP
14. Projekt - środki z uprawnień do emisji CO2
15. Projekt zmiany ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - korekty taryf
16. Projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - ZPP i ZW
17. Szpital powiatowy (konsorcjum szpitali powiatowych) jako lokalne centrum zdrowia
18. Ustawa - klauzula generalna
19. Partnerstwo terytorialne - projekt 2018

Partnerzy