Październikowe 66. Forum Rozwoju Lokalnego pt. „Doświadczenia norweskich miast w zakresie zrównoważonego rozwoju miejskiego” odbyło się 6 października br. Towarzyszyło V Kongresowi Polityki Miejskiej i Regionalnej „Średnie miasta i podregiony jako podstawa policentrycznego rozwoju Polski” organizowanemu w Krakowie. Hasło przewodnie tegorocznego Kongresu skierowało szczególną uwagę na problematykę rozwoju miast średniej wielkości. To właśnie tego typu ośrodki, które w systemie osadniczym kraju określane są mianem miast subregionalnych, są dziś kluczowymi ogniwami podtrzymującymi policentryczny i względnie równomierny terytorialnie rozwój Polski.
W programie II dnia Kongresu znalazło się organizowane przez ZMP seminarium Forum Rozwoju Lokalnego. Było ono okazją do porównania wyzwań w zakresie zrównoważonego rozwoju miejskiego, przed jakimi stoją norweskie miasta, z tymi, z którymi borykają się miasta polskie.
Podczas październikowego forum został ogłoszony start naborów do nowej edycji Programu Rozwój Lokalny, który jest finansowany z Funduszy Norweskich na lata 2021–2028. Łączna wartość programu wynosi 168,75 mln euro, czyli ponad 700 mln zł. Środki te mają pomóc polskim miastom podnosić jakość życia mieszkańców, rozwijać dobrej jakości usługi publiczne, lepiej wykorzystywać nowoczesne technologie oraz przygotowywać się na wyzwania społeczne, gospodarcze, środowiskowe i związane z bezpieczeństwem. Obecna nowa odsłona programu wykorzystuje doświadczenia poprzedniej edycji, w której dofinansowanie otrzymało 29 miast. Obecna edycja została dostosowana do nowych uwarunkowań i powiązana z kierunkami rozwoju kraju określonymi w „Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku” oraz „Krajowej Polityce Miejskiej 2030”. Program Rozwój Lokalny ma połączyć inwestycje infrastrukturalne z działaniami społecznymi, organizacyjnymi i edukacyjnymi. Jego wspólnym celem jest tworzenie miast bardziej przyjaznych mieszkańcom, sprawniej zarządzanych i lepiej przygotowanych na przyszłe wyzwania.
Operatorem Programu jest Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, a partnerami – Związek Miast Polskich i IRMiR.
- Z dużą satysfakcją mogę powiedzieć, że otwieramy kolejny rozdział – mówił podczas seminarium FRL dyrektor Biura ZMP Ryszard Grobelny. – Najważniejsze jest to, że do polskich miast skierowany będzie transfer wiedzy, pojawią się nowe idee i nowe inwestycje. Nas w Związku cieszą najbardziej nowe idee dla miast i pomysły, którymi możemy się dzielić. Zobowiązujemy się, że będziemy się starali przekazać miastom jak najwięcej informacji z tego Programu.
Co to znaczy funkcjonować, żyć w mieście w formule zrównoważonego rozwoju? To już dziś nie jest cel, nie jest paradygmat. To sposób zarządzania, który jest odpowiedzią na współczesne wyzwania. Każdy czas niesie nieco inne wyzwania. Dziś coraz więcej mówimy o wyzwaniach związanych z demografią, bezpieczeństwem, o kolejnych, nowych wyzwaniach związanych z klimatem i transformacją gospodarczą. – Wyzwań mamy coraz więcej i warto zastanowić się, jak należy sobie z nimi radzić zgodnie z teorią zrównoważonego rozwoju – mówił podczas s potkania Ryszard Grobelny. – Mam nadzieję, że w tym procesie także polskie miasta będę miały okazję podzielenia się doświadczeniami z miastami norweskimi; że ta wymiana idei będzie dwustronna. Oby jak najwięcej dobrych idei w efekcie Programu Rozwój Lokalny w nas zostało.
Dyskusja podczas seminarium FRL rozpoczęła się od przedstawienia norweskiej perspektywy sformułowanej w dokumencie strategicznym przyjętym w 2024 roku „Priorytety polityczne samorządów norweskich” zawierającym ambicje i oczekiwania norweskich samorządów wobec władz centralnych. Dokument ten dotyczy wspólnych wyzwań i priorytetów i został przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Norweskiego Stowarzyszenia Władz Lokalnych i Regionalnych. Napisano w nim, że gminy i samorządy powiatowe Norwegii będą wspierać silną przedstawicielską demokrację lokalną z aktywnym uczestnictwem obywatelskim, wdrażać innowacyjne rozwiązania organizacyjne i technologiczne, współpracować z interesariuszami w społecznościach lokalnych, a także współpracować ze sobą i z władzami krajowymi.
Krzysztof Kosiński, prezydent Ciechanowa, a także wiceprezes Związku Miast Polskich przedstawił wyzwania, przed którymi stoją miasta polskie. W oparciu o opracowany przez ZMP i Fundację Miasto „Raport o stanie miast” wskazał sześć głównych wyzwań: demografia i związana z nią depopulacja, mieszkalnictwo, transformacja energetyczna, zmiany klimatu, edukacja i bezpieczeństwo.
Swoją perspektywę dotyczącą aktualnych wyzwań przedstawili przedstawiciele trzech norweskich miast: Øvre Eiker, Bergen i Alty. Burmistrz Øvre Eiker zwracał uwagę na populacje Norwegii liczącą 6 mln osób. To rodzi poważne problemy demograficzne i zagrożenie konkurowania między gminami o mieszkańców. Jego zdaniem problemem staje się ostatnio zbyt duża liczba gmin w tym kraju, z których najmniejsze potrafią liczyć nawet 500 osób.
Reprezentujący miasto Bergen Vincent Mrimba wskazał 4 krytyczne obszary, z którymi zmagają się także inne europejskie kraje. To trudna sytuacja gospodarcza, problem wyłączenia społecznego, kryzys zdrowia psychicznego oraz zmiany demograficzne. Przedstawiciel miasta Alta zwracał uwagę na aspekt braku rąk do pracy i w tym kontekście mówił o otwieraniu się miasta na przybyszów z innych krajów. Już obecnie 12% mieszkańców Alty to osoby przyjezdne.
- Wystąpienia burmistrzów z Norwegii pokazuje, jak głęboka jest w nich odpowiedzialność i refleksja za miejsca, które im powierzono – powiedział po spotkaniu Andrzej Porawski, wieloletni dyrektor Biura ZMP. - W Polsce jesteśmy na trochę innym etapie tej naszej demokracji lokalnej niż Norwegia. Norwegia ma dłuższą tradycję, a my zaczęliśmy ponownie uczyć się demokracji lokalnej w 1990 roku. Wtedy zachwyciliśmy się koncepcją, która wówczas w Europie dominowała - New Public Management. Od jakiegoś czasu już stopniowo odchodzimy od tego. Powierzamy zarządzanie kompetentnym urzędnikom i zaczynamy opierać rozwój naszych miast na budowaniu relacji z mieszkańcami, z partnerami działającymi na terenie miasta. Takie podejście zaczyna na szczęście dominować i pozytywnie już wpływać także na partycypację mieszkańców, która dotąd w Polsce była sporym problemem.
Zachęcamy do obejrzenia zapisu seminarium oraz do zapoznania się z prezentacjami omówionymi podczas spotkania.
Październikowe FRL odbyło się w ramach projektu predefiniowanego pn. „Wzmocnienie potencjału instytucjonalnego miast w Polsce w zakresie kompleksowego rozwoju lokalnego”, finansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2021-2028.
